Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 17/01/2021

Μέσα στην πανδημία, παλαιές πεποιθήσεις ψυχορραγούν. «Λεφτά υπάρχουν», ακούστηκε τότε η πρόταση από επίσημα χείλη. Με το περίτεχνο διαφημιστικό περίβλημα να την δυναμώνει. Κάτι σαν ιαχή κατάκτησης  επίγειου παραδείσου. Με εγγύηση ες αεί.

Η ιαχή δεν είχε πρωτοτυπία. Ήταν μια επανάληψη του παρελθόντος. Ο εκφωνητής συμπύκνωσε με ευστοχία μια εμπεδωμένη αντίληψη για τον ατομικό και συλλογικό μας βίο. Μαζί με μια φιλοσοφία ανεμπόδιστης διακυβέρνησης. Οδηγός η υπόσχεση μιας άκοπης και άνετης ζωής.

‘Ολες οι κοινωνίες, από τις πιο μικρές μέχρι τις πιο μεγάλες, αντιμετώπισαν και αντιμετωπίζουν στην ιστορία, χωρίς ορατή τελική λύση, το ίδιο μεγάλο εμπόδιο. Οι διαθέσιμοι πόροι, παντού και πάντα, είναι περιορισμένοι. Το νερό της δεξαμενής δεν είναι ανεξάντλητο.

Αυτή την απλή και ταυτόχρονα καταλυτική για τις αποφάσεις και την πορεία μιας κοινότητας ανθρώπων αντικειμενική αλήθεια, η ελληνική κοινωνία αρνήθηκε με πάθος να την αποδεχθεί. Στην ελπιδοφάγο πλατεία Συντάγματος διδάχθηκε αποτελεσματικά το αντίθετο. Ένα «λεφτά υπάρχουν» ανέμιζε σχεδόν με δύναμη εσχατολογική. Καθόρισε τις σχέσεις, τους τρόπους και την τροπή της πορείας. Οι επιλογές ακολούθησαν τη φαντασία των ανεξάντλητων πόρων.

Μέσα στην ταραχή που έφερε η πανδημία σείεται και το σαθρό οικοδόμημα πεποιθήσεων, που άντεξαν στο χρόνο και σήμερα  αγγίζουν την εξάντλησή τους. Ψυχρά η πραγματικότητα το διδάσκει. Δεν υπάρχουν ανεξάντλητοι πόροι. Το όριο των πραγμάτων διεκδικεί προσοχή. Το υπαρκτό επιβάλλεται άτεγκτα.

Στην οικονομική κρίση που γέννησε η πανδημία και κάθε μέρα επιδεινώνεται, ο ρητός και άρρητος διάλογος για τους διαθέσιμους πόρους καταλαμβάνει πια την κεντρική θέση. Και ο αγώνας για την κατανομή τους, βουβός συχνά στην εξέλιξή του, δεν αφήνει περιθώρια στην πλάνη της ανεξάντλητης φύσης τους . Μια προσγείωση συντελείται και έχει ήδη συντελεσθεί. Το θαύμα του πολλαπλασιασμού των άρτων και των ιχθύων δεν θα επαναληφθεί.

Η πεποίθηση ότι οι πόροι είναι ανεξάντλητοι ανήκει στη φαντασία και αντιμάχεται τη λογική. Εκεί που τα μνημόνια απέτυχαν, η πανδημία, ως συνοδευόμενη από το θάνατο, θα αποδειχθεί πιο αποτελεσματική. Επαναφέρει το ζήτημα της σχέσης της πολιτικής με τη λογική. Όλα τώρα θα ζυγίζονται καλύτερα.

Η στενότητα των πόρων επαναφέρει ακόμη με νέο τρόπο μια συζήτηση, που τώρα δεν ακούγεται ενώ υπάρχει, σχετικά με το δίκαιο της κατανομής των πόρων μεταξύ προστατευμένων και μη στρωμάτων. Και τη συμμετοχή των πρώτων στην προσπάθεια μιας κοινωνίας να αντέξει σε μια δοκιμασία, που δεν έχει προηγούμενο.

Τα στερεότυπα αντιστέκονται στις μεταβολές με αξιοθαύμαστη αντοχή. Υπάρχουν όμως συνθήκες που τα παρασύρουν σαν ξερά φύλλα στον άνεμο. Είναι η ευθύνη των αντιπροσώπων. Η ορθολογική προσέγγιση των πόρων ζυγίζει αυτή την ευθύνη.

 

 

 


Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 10/01/2021

Μια ζωντανή κοινότητα ανθρώπων δεν χρειάζεται τις επετείους για να ακούσει τον αντίλαλο των μεγάλων γεγονότων. Δεν υποκύπτει στη γοητεία της λήθης και δεν διαγράφει τις πράξεις – οδηγούς. Έχει την αντοχή να συζητάει το παρελθόν γιατί διατηρεί ζωντανή την επιθυμία να ζήσει το παρόν.

Ένα τέτοιο μεγάλο γεγονός είναι το 1821. Μέγας σταθμός του ελληνικού λαού στη διαδρομή του. Εθνικού χαρακτήρα θεμελιωδώς η Ελληνική Επανάσταση, ενεργοποιεί τις υπάρχουσες δυνάμεις σε ένα απολυτρωτικό κίνημα. Απροσμέτρητες θυσίες και ένας σκληρός αγώνας οδηγούν στην ελευθερία.

Στα 200 χρόνια, αναπόφευκτα το ΄21 μπαίνει στο συμβατικό πλαίσιο των επετείων και στη συνήθη φιλοσοφία των εορτασμών. Αν και το γεγονός θα καλούσε σε έναν αντι-εορτασμό, η δύναμη των στερεοτύπων θα το χρωματίσει.

Ακόμη και η πιο συμβατική επέτειος δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς συνάντηση με τα ριζώματα του γεγονότος. Αυτό που έγινε. Τους πρωταγωνιστές και την κινητήρια πνοή τους. Θα ήταν επέτειος άνευ νοήματος ένας εορτασμός του ΄21 χωρίς μια σεμνή συνάντηση με τα ματωμένα χρόνια του Αγώνα. Με την απαράγραπτη αφετηρία. Κάθε προσπάθεια υποτίμησης του ίδιου του επαναστατικού γεγονότος και της ενότητάς του, κάθε εκδήλωση αρνητισμού και υποβάθμισης των ηρωικών πράξεων και των ηρώων εντός τους, διαγράφει αντί να αναδεικνύει, σκιάζει αντί να φωτίζει. Να φωτίζει τη δύναμη της ενέργειας του επαναστατημένου λαού. Να μάθουν οι σύγχρονοι και οι επόμενοι πως «η πέτρα γίνεται πηγή».

Η συνάντηση με το νόημα της εθνεγερσίας του ΄21 μας συνδέει με την ιστορία μας σε εξέλιξη. Τα 200 χρόνια ελευθερίας είναι διαδρομή δοκιμασίας. Οι Έλληνες ζούμε τους καρπούς της. Ο πειρασμός της παράκαμψής της είναι ένας φόβος μπροστά στη ζωντανή μνήμη. Απέναντί της θα κερδίζει η ανώδυνη ανάμνηση. Αυτή η χρησιμοθηρική ανάκληση των γεγονότων, πριν τοποθετηθούν στον παγωμένο κόσμο της λήθης. Η σεμνή συνάντηση με το ΄21, ως πράξη αυτογνωσίας, θα ήταν μια άσκηση υπέρ της μνήμης. Και θα γίνει. Χαμηλόφωνα από κάθε Έλληνα, που ακούει τον αντίλαλο εκείνης της θυσίας.

Η παράκαμψη της ενοχλητικής αφετηρίας και των ηθικών αιτημάτων της, ψάχνει τη σωτηρία της στο μέλλον. Κάθε εορτή, ως άρνηση της φθοράς, προτάσσει το παρόν. Μαζί και τις ευθύνες για την επιμέλειά του. Αυτή η υποχρέωση επιμέλειας του παρόντος αποτελεί την ουσία της ανακεφαλαίωσης των 200 χρόνων. Η πανδημία έρχεται σχεδόν μυστηριακά να το υπενθυμίσει.

Έχει το ρομαντισμό της η απόδραση στο μέλλον. Και προσφέρεται στη φαντασία. Μόνο που το παρόν διατηρεί τα πρωτεία. Και εμείς, ζώντες στο παρόν, με τα κριτήρια του παρόντος θα απευθύνουμε τις ερωτήσεις μας στους νεκρούς μας.

 

 

Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 25/12/2020

Τα Χριστούγεννα κατέχουν μια τόσο ιδιαίτερη, μια τόσο απολύτως ξεχωριστή θέση στο μαγευτικό πανόραμα των εορτών. Πέρα από τη συνηθισμένη και συμβατική, θρησκευτικού τύπου εκδοχή τους, η γέννηση του Θεανθρώπου αποτελεί δίκαιη αφορμή κορύφωσης του εορτασμού.

Φέτος , λόγω της πανδημίας, διασπάται ο ειρμός του εορταστικού ρυθμού. Μπροστά μας ο κίνδυνος να χαθεί η γοητεία του. Η ποίηση των εορτών να θαμπώσει και η λαμπρότητα των ημερών να σκιαστεί. Δεν νοείται πλέον η παλαιά εορτή. Ο κίνδυνος την διαγράφει. Η συνάντηση των πολλών, η κοινωνία όλων με όλα, ματαιώνεται. Προσωρινά.

Το γεγονός βιώνεται ως εξαιρετικό και η επίμονη δημόσια συζήτηση για τις συνθήκες των φετινών εορτών συνοδεύεται στις οθόνες από ένα πιεστικό άγχος, σαν να πρόκειται για βαθύ τραύμα ή μεγίστη απώλεια. Τα κλειστά Χριστούγεννα, τα αποκαθηλωμένα από το ύψος της μαγείας τους, έρχονται να υπενθυμίσουν το δεσμευτικό όριο των ημερών. Η απειλή οδηγεί στον περιορισμό, στα κλειστά Χριστούγεννα και στον «κλειστό» υποχρεωτικά εαυτό μας. Αυτά, όσο ποτέ, έχουν αναπόφευκτα μέσα τους την ατομική ιδιαιτερότητα.

Από τα πρώτα χρόνια του ανθρώπινου βίου, η εορτή είναι μια στιγμή ξεχωριστή. Πέρα από το γεγονός κάθε τρέχουσας συναναστροφής, η εορτή είναι κατ’ εξοχήν «τόπος» επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. Είναι αφορμή κοινωνίας όλων με όλα. Ο εορτασμός των μεγάλων γεγονότων είναι μια εναντίωση στη φθορά, μια διεκδίκηση μικρής αιωνιότητας, μια ποιητική άρνηση του θανάτου.

Φέτος η εορταστική αύρα θα πέσει. Και η πνοή της θα βρεθεί πιο κοντά στη σιωπή. Μοναχικότητα. Μοναξιά. Ακόμη και μέσα στην πιο έντονη στιγμή της εορταστικής κοινωνίας, αυτά είναι τα πρώτα, αυτά είναι τα κυρίαρχα. Θα μπορούσαν τα φετινά Χριστούγεννα να γίνουν η πηγή τους. Κάτι σαν άλλο θαύμα των Χριστουγέννων. Μόνο η γλώσσα της ποίησης θα μας το πει. Την δανειζόμαστε.

«Η μοναξιά είναι μια ζεστή σιωπηλή συντροφιά. / Η μοναξιά είναι περισυλλογή, είναι ακοή, μια οξύτατη ακοή./ Η μοναξιά είναι ενόραση, βαθειά ενόραση, μέσα στον άνθρωπο, μέσα στο σύμπαν./ Η μοναξιά είναι πηγή. Είναι μια ξεχωριστή, μια μυστική πηγή που λούζεσαι μέσα στα ευφρόσυνα νερά της. / Είναι η εννάτη του Μπετόβεν, που σου δίνει την καίρια έκφραση, τη θριαμβευτική κατανόηση, το μέγα ναι που ενώνει τη σάρκα και το πνέμα σε μιαν έξοχη μυστική λαλιά, σε μιαν αποκαλυπτική ενόραση, σε μιαν ιδανική πληρότητα που πηγάζει , από μιαν έτοιμη ψυχή για να δέχεται τούτο το δώρο».

(Μοναξιά, Αντιγόνη Γαλανάκη)

 

 





Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 03/01/2021

Τελείωσε μια ακόμη χρονιά. Δεν έχει νόημα να σταθεί κανείς στο ανερεύνητο του χρόνου. Η μάταιη προσπάθεια ημερολογιακού ελέγχου του θα συνεχίζεται. Όπως και η ατέρμων συζήτηση για τη φύση του, που ξέρουμε ότι θα μένει για πάντα ανοιχτή, πεδίο συναρπαστικής κοσμικής περιπλάνησης για φιλοσόφους.

Η κατασκευή της Πρωτοχρονιάς είναι μια τελετουργία υποδοχής και αποκήρυξης. Η εορταστική υποδοχή του «νέου» χρόνου είναι μια επιθυμία διαγραφής του «παλαιού». Είναι η αναζήτηση μιας αφετηρίας. Σαν να μπορούσε να υπάρξει ένα μηδέν. Και παρασυρόμαστε σε αυτή την πλασματική εναλλαγή. Αδιάκοπη η ροή, μας παίρνει μαζί της στην μοίρα της μηχανικής επανάληψης.

Εθισμένοι οι άνθρωποι στον οικείο χρόνο, δέσμιοι στη φαντασία του διαρκούς άλλου, δεν αντιλαμβάνονται τη μηχανική της επανάληψης, την διαρκή μετάθεση του παλαιού καιρού στον «νέο» εαυτό του. Και έρχονται εξαίφνης τα γεγονότα να ταράξουν τον ακίνητο χρόνο, την αμεριμνησία και την αδράνεια.

Το 2020, ήδη χθες, θέτει με τον τρόπο του τα μεγάλα ζητήματα. Την ανάγκη να ακούμε την δυνατή φωνή αυτών των γεγονότων, να ψάχνουμε  την αιτίας τους, να συνειδητοποιούμε τη φύσης τους. Αυτό που μας λένε, αυτό στο οποίο μας καλούν. Να σπάσουμε την μηχανική επανάληψη. Να δεχτούμε την απελευθερωτική πρόσκληση για το πέρασμα. Το πέρασμα σε μια περιοχή άλλη, σε μια φάση νέα. Που δεν θα την χτίσει το τυχαίο του χρόνου, αλλά η δημιουργική και μορφοποιητική συμμετοχή των ανθρώπων.

Κάθε πέρασμα έχει μια οριακότητα. Δεν είναι μηχανική μετάβαση. Είναι κίνηση ελεύθερη, με επίγνωση της ανάγκης συνολικής, συνειδητής επανατοποθέτησης απέναντι στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Το πέρασμα είναι μια συνομιλία με το απροσδιόριστο και τους κινδύνους του. Ταυτόχρονα και ένας διάλογος με το προβλέψιμο και υπαρκτό.

Δύο δεδομένα συγκεκριμενοποιούν καθαρά, ανάμεσα σε τόσα «αόρατα» άλλα, το πέρασμα, που κρατούν οι μέρες ανοιχτό. Η πανδημία το ένα, τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση το άλλο. Η πανδημία έχει αφήσει δυνατή εμπειρία και έχει διδάξει το δέον. Το εμβόλιο, ως όπλο αντιμετώπισης της απειλής, στηρίζει την ελπίδα εξόδου από την πρωτόγνωρη συνθήκη, με το φόβο πάντα ζωντανό για κάθε απρόοπτο που εν δυνάμει μας απειλεί, συνδέοντας την εμπειρία με το παρόν της ύπαρξής μας. Η επέτειος των 200 χρόνων παράλληλα, πηγή μνήμης και ευκαιρία αναστοχασμού εκείνων των γεγονότων του Ιερού Αγώνα, των θεμελιωτικών της σύγχρονης Ελλάδας.

Αυτό που ονομάζουμε ευκαιρία, ο κατάλληλος καιρός, είναι μια μισάνοιχτη πύλη. Που επιτρέπει το πέρασμα. Το βήμα στον αδοκίμαστο χρόνο, που αγκαλιάζει αυτό που καλούμε παρελθόν-παρόν-μέλλον. Στη γραμμή της μισάνοιχτης πύλης στεκόμαστε. Καλή χρονιά.

 

 

 

 

Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 13/12/2020

Συμβαίνει συχνά στην ανθρώπινη ιστορία. Ο ήχος των γεγονότων παύει να ακούγεται. Και έξαφνα μια αιφνίδια ανατροπή έρχεται να θυμίσει ποιός έχει τα πρωτεία. Εκεί που καμιά φορά διστάζουμε να αποδεχθούμε την πραγματικότητα, αυτή έρχεται ορμητικά και άτεγκτα να επιβληθεί.

Καθώς η χρονιά γυρίζει σιγά-σιγά, το βάρος της κάμπτει στέρεες για δεκαετίες αντιλήψεις και το αόρατο χέρι της γράφει από την αρχή τις σελίδες. Η πανδημία έχει εγκατασταθεί στη μνήμη ως ένα τέλος, το τέλος μιας συγκεκριμένης θεώρησης του σύγχρονου κόσμου.

Ο ρομαντισμός της γραμμικής εξέλιξης κατέπεσε. Όσο και αν αυτό δεν εκφράζεται ακόμη άμεσα και χειροπιαστά, όσο και αν η φαντασία του ξεχύνεται στους φωταγωγημένους δρόμους των Χριστουγέννων, οι ρωγμές εκείνης της αδιατάρακτης αισιοδοξίας είναι ήδη βαθειές.

Παντού. Και στις αδύναμες κοινωνίες και στον ισχυρό δυτικό κόσμο. Εκεί που φάνταζε ότι ο θάνατος είναι μια υπόθεση του «περιθωρίου», ήρθε τώρα να εγκατασταθεί στις οθόνες, ανάμεσα στις κατάφωτες πλατείες, που μόλις φανεί η απειλή του, κλείνουν βιαστικά για να τον αφήσουν έξω.

Και εμείς εδώ στον μικρό μας κόσμο, περπατάμε στους στενούς δρόμους του. Με μια κόπωση να συνοδεύει την κοινωνία, αλλά και ένα μάθημα να φτάνει στα αυτιά μας πιο πειστικά. Υπάρχουμε σε μια σχέση πραγμάτων που κανείς δεν ορίζει, σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη κατάσταση που υπερβαίνει τον εαυτό μας. Και εκεί που ο φόβος μας συνοδεύει, δίπλα του, συνειδητά ή μη, χτίζεται μια νέα εμπειρία. Σε αυτή τη στροφή των πραγμάτων, τίποτε δεν μένει όπως πριν.

Νέα εμπειρία. Για κάθε έναν από μας διαφορετική, αλλά νέα. Μαζί οι νέες απαιτήσεις της, που δεν έχουν προλάβει ακόμη να δουν το φως. Να γίνουν φωνή και κοινωνικό και πολιτικό αίτημα στην καμπή αυτή των πραγμάτων.

Αυτή η νέα εμπειρία ορίζεται κυρίως από τη συνειδητοποίηση του πεπερασμένου κάθε κυβερνητικής δυνατότητας. Δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις. Ούτε εναλλακτικές επιλογές. Ούτε  ατομική σωτηρία. Η μοίρα είναι κοινή. Αυτή η αναμέτρηση με τα όριά μας έχει καταστήσει σε όλους ορατή την ανάγκη της ενότητας του κοινωνικού σώματος. Όχι μιας θεωρητικής και ανυπόστατης σύμπνοιας, αλλά μιας έμπρακτης ενότητας, που εκφράζεται ως υλοποιημένη συναποδοχή της κοινής μοίρας.

Όταν με το καλό περάσει η πανδημία, όταν το μέτωπο αυτό γίνει παρελθόν, όταν το εμβόλιο μας πάει σε μια ασφαλή κατάσταση, θα έρθει η ώρα της ανακεφαλαίωσης. Οι πολιτικές δυνάμεις οφείλουν να ζυγίσουν τα πράγματα από την αρχή και να κάνουμε την καμπή της ώρας αφετηρία μιας σύγκρουσης για τα ουσιώδη και σημαντικά της ζωής μας.                              

 

DMC Firewall is a Joomla Security extension!