Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 28/02/2021

Όπως και να περιγράψεις την παρακμή, αυτή θα σου ξεφεύγει. Έχει καταλάβει κάθε τόπο, κάθε σημείο. Δεν είναι κάπου, είναι παντού. Δεν αρκεί να γνωρίσεις το μέρος της, πρέπει να καταλάβεις το όλον της. Μέσα στα πολλά πρόσωπα, χάνεται το πρόσωπό της. Και όμως, δεν είναι μυστήριο, είναι μπροστά μας. Παρελαύνει στις τηλεοπτικές οθόνες.

Πρώτα διέγραψε τις σημασίες. Επίμονα, εργατικά, ευφάνταστα, άδειασε τις λέξεις από τα νοήματα. Όπου δεν υπάρχει διάκριση, δεν νοείται διαφορετικότητα. Όλα είναι ίδια. Αν οι λέξεις ορίζουν τα πράγματα, άρα τα οριοθετούν και τα διαχωρίζουν, αδύναμες και ισχνές πλέον οι λέξεις συντελούν στην εγκαθίδρυση μιας σύγχυσης ισοπεδωτικής. Στον αποξηραμένο κάμπο δεν διακρίνονται τα λουλούδια από τα ζιζάνια.

Έχασε έτσι προοδευτικά η γλώσσα τον κύριο ρόλο της. Την επικοινωνία των ανθρώπων σε μια συνθήκη αλήθειας. Η γλώσσα γίνεται κατ’ εξοχήν μέσο επιβολής και κυριαρχίας, αντί να είναι μέσο φωτισμού των πραγμάτων, διαλόγου, ερμηνείας και επεξήγησης της εποχής και του κόσμου.

Ακολούθησε ο Νόμος. Ως εργαλείο συμβίωσης ο Νόμος αντιστέκεται εκ του πυρήνα του στην παρακμή, την αντιμάχεται και την εμποδίζει. Η παρακμή αδιαφορεί για την συμβίωση και αντιτάσσει την επιβίωση, ως όπλο της σε μια κοινωνία, που έχει ήδη ακολουθήσει το δρόμο της ισοπέδωσης και έχει υιοθετήσει τα ωφελήματά του. Ο ατομικός μικρόκοσμος γίνεται το βασίλειο της παρακμής και ο «υλικός» κόσμος του ατομικού συμφέροντος βρίσκει στον κόσμο της την ακμή του. Η ατομική ικανοποίηση και αυτάρκεια γίνεται το μέτρο. Ο κλειστός και στενός ορίζοντας, ο κόσμος όλος. Ο Νόμος διαβάζεται υπό τα κριτήρια της ιδιωτικής ζώνης. Γίνεται δεκτός ή απορρίπτεται. Σεβαστός ή όχι. Ο Νόμος είναι πια μια χλιαρή ζελατίνα.

Απέναντι στην ορμητική αυτή ροή, οι πολιτικοί εκφραστές υποχωρούν. Υιοθετούν τις συμπεριφορές που στο χρόνο κερδίζουν τους πολλούς, συμφιλιώνονται. Προσχωρούν στα αιτήματα. Γίνονται συνομιλητές της κατάστασης και προοδευτικά, μέσα στο χωνευτήρι του χρόνου, μέρος της.

Και έρχεται ο τελευταίος κύκλος της δίνης. Έρχεται η ατιμωρησία. Ως φυσική κατάληξη διαγραφής κάθε κριτηρίου ιεράρχησης. Αφού όλα είναι ίδια, όλα είναι αδιάφορα. Ούτε κανόνας, ούτε κύρωση. Εκεί που τίποτα δεν είναι ιερό, το πρώτο που χάνεται είναι η ιερότητα του προσώπου. Σε αυτό τον χορό του θανάτου, ο άλλος, ο κάθε άλλος είναι μια αδιάφορη περίπτωση. Ο βαθμός εξουσίας και όχι μια συνθήκη δικαίου θα ορίσει την μεγάλη κίνηση.

Μπροστά μας η παρακμή, «φορτωμένη δόξες», δεν έχει πλέον προσχήματα. Αν δεν κάνουμε κάτι, μέσα σε αυτές τις ζοφερές ώρες των ημερών, θα περάσουν και αυτές  άκαρπες.   

 

 

Photo credits: Sam Schooler

 



Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 21/02/2021

 

Αυτές τις μέρες, στον απόηχο του έντονου καιρικού φαινομένου, με το χιόνι να ποτίζει πια τη γη, τις καταστροφές ελεγχόμενες και τους δρόμους ανοιχτούς, ο καιρός ως φαινόμενο, κυρίως ως λέξη, επαναφέρει – αν δείξουμε ενδιαφέρον – τη χρησιμότητά του.

Κάθε είδους και λογής διανοητές, ποιητές, προφήτες, λογοτέχνες και φιλόσοφοι δείχνουν μια προτίμηση στη λέξη, την ασπάζονται και την υιοθετούν. Καιρός. Καιροί. Αδιάφορος ο αριθμός, ενικός ή πληθυντικός, η λέξη μοιάζει με ανήσυχο και ελεύθερο πνεύμα. Δεν μιλάει για κάτι, μιλάει για όλα.

Καιρός και καιροί. Η λέξη έχει μια βαρύτητα. Μια ιδιαίτερα εκφραστική δύναμη και αξία. Σφαιρική, πολλαπλή, πλαστική, συμπυκνώνει την εμπειρία, όπως ένα καιρικό φαινόμενο τη φύση. Μαζί και την ορμή της. Η λέξη έχει μια αμεροληψία, δεν προσφέρεται για ιδεολογική χρήση, δεν εντάσσεται εύκολα  σε σχέδια και κατασκευές.

Ο καιρός είναι ο χρόνος της ωριμότητας. Μας μιλάει γι αυτό που έχει ήδη συντελεσθεί και, σπάζοντας το στενό όριο της εποχής, συνδέεται με τον μακρύ χρόνο. Μια κοινωνία παραμένει ζωντανή, όταν μπορεί και διαβάζει τον καιρό και ακούει τα μηνύματά του. Υπάρχει πάντα ένας εύθετος χρόνος. «..τοις πάσι χρόνος και καιρός...», σημειώνει ο Εκκλησιαστής στο διάσημο χωρίο, που μιλάει για την ωριμότητα των στιγμών για δράση.

Ο καιρός συσσωρεύει μέσα του τα γεγονότα. Δεν χρειαζόμαστε βέβαια τα φυσικά φαινόμενα για να καταλάβουμε, ότι στη χώρα μας πολλά και δύσκολα έχουν συσσωρευθεί. Και ότι η λύση τους επείγει, πιο πολύ από την προετοιμασία, που και αυτή πάντα υστερεί, για την προστασία από ένα ακραίο φαινόμενο.

Στον πυρήνα της συσσώρευσης αυτής βρίσκεται το κράτος. Αυτή η δαπανηρή και αδιάφορη απέναντι στις ανάγκες των ανθρώπων οντότητα, που έρχεται μετά, που δεν είναι ποτέ εκεί, δεν κινείται, αλλά περιμένει, δεν στηρίζει δικαιώματα, αλλά εμποδίζει και απαγορεύει. Πώς κόβεται νόμιμα στην Ελλάδα του 2021 ένα επικίνδυνο για την ασφάλεια των πολιτών δέντρο; Θα δυσκολευτείτε να βρείτε την απάντηση. Το μικρό μιλάει για το μεγάλο. Η καθημερινή μας ζωή είναι η ζωή μας.

Αν ακούγαμε τις ανάγκες των καιρών, θα αρχίζαμε από μια ριζική τομή στο «κρατικό μέτωπο». Αν όχι, τα «σημεία των καιρών», πανδημία, οικονομία, ανεργία, ανάπτυξη, περιβάλλον, ασφάλεια, παιδεία, θα συγκροτούν τη συνθήκη μιας εποχής, που αγνοώντας την οριακότητα και τη μεθοριακή της κατάσταση, μόνο η έκπληξη, ως στιγμιαίος εντυπωσιασμός, της απομένει.

Ο καιρός και οι καιροί είναι η περίστασή μας. Εκεί και η αναμέτρηση με τα όριά μας. Διαφορετικά, θα προβλέπουμε τον καιρό και θα μας διαφεύγουν οι καιροί.  

 

 

 

Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 07/02/2021

Με ποικίλους τρόπους εκφράστηκε η ατομική υπεροψία μέσα στην υγειονομική κρίση. Ακραία  εκδήλωση, ως επιφύλαξη ή ως άρνηση, η στάση συμπολιτών μας, που εργάζοναι στο χώρο της υγείας, απέναντι στο εμβόλιο.

Αν ζούσε ανάμεσά μας ο Αρθούρος Σοπενχάουερ, δεν θα έχανε  ευκαιρία να αντλήσει επιχειρήματα από την εποχή. Θα έβλεπε την επανάληψη του ίδιου δράματος,  με άλλα πρόσωπα και με διαφορετικές ενδυμασίες. Και αν έτρεχε η φαντασία του θα συναντούσε τον Περικλή, λίγο πριν τον θάνατό του, να μιλάει μέσα σε πόλεμο και πανδημία, για την αιώνια  φύση του δεσμού και τη διαλεκτική της σχέσης πολίτη – πόλεως.

Αντιγράφω από την «Θουκυδίδη ιστορία», βιβλίο Β’, εκδόσεις «Πόλις», σε υπέροχη μετάφραση Ν.Μ.Σκουτερόπουλου.

«…Εγώ δηλαδή πιστεύω ότι μια πολιτεία, άμα ως σύνολο στέκεται γερά, αποβαίνει χρησιμότερη για τους πολίτες παρά εάν ένας – ένας οι πολίτες χωριστά ευημερούν, και η ίδια ως σύνολο καταρρέει. Διότι ένας άνθρωπος που ως άτομο ευδοκιμεί ενώ η πατρίδα του καταστρέφεται χάνεται και αυτός μαζί της, αντιθέτως εάν κακοτυχεί σε πατρίδα ευτυχισμένη έχει πολλές ελπίδες να σωθεί.

Αφού λοιπόν μια πολιτεία είναι σε θέση να βαστάζει τις ατομικές συμφορές, ενώ ο καθένας πολίτης  χωριστά αδυνατεί να φορτωθεί τις δικές της, πως μπορεί να μην έχουν όλοι χρέος να την υπερασπίζονται..; Σαστισμένοι από τη δυστυχία στα σπίτια σας παρατάτε την υπόθεση της κοινής σωτηρίας  και καταφέρεστε εναντίον μου, που σας συμβούλευσα να πολεμήσετε και εναντίον του ίδιου του εαυτού σας που το συναποφασίσατε.

….Και εγώ μεν παραμένω ο ίδιος, εσείς όμως αλλάξατε, επειδή έτυχε να πεισθείτε όταν ακόμα ήσασταν σώοι και αβλαβείς, και να μετανοιώνετε τώρα που υποφέρετε , και με το πεσμένο ηθικό σας η συμβουλή μου δεν σας φαίνεται σωστή….και εξαιτίας  της μεγάλης και μάλιστα απότομης μεταβολής, το χαμηλό φρόνημά σας δεν σας επιτρέπει να μένετε σταθεροί. Γιατί το ξαφνικό και το απροσδόκητο και αυτό που συμβαίνει αντίθετα σε κάθε υπολογισμό καταβάλλει την αυτοπεποίθηση. Και αυτό ακριβώς έχει γίνει μ’εσάς εξαιτίας των άλλων δεινών, αλλά κυρίως εξαιτίας της επιδημίας. Όμως είστε πολίτες μιας πόλης μεγάλης , αναθρεμμένοι με ήθη αντάξια του μεγαλείου της, κι έχετε χρέος να υπομείνετε πρόθυμα ακόμη και τις πιο μεγάλες συμφορές…και ούτε να στέλνετε πρέσβεις στους Λακεδαιμονίους  για ειρήνη, ούτε να δείχνετε ότι οι σημερινές κακουχίες σας είναι βάρος δυσβάτακτο, γιατί όσοι ελάχιστα καταβάλλονται στις συμφορές και έχουν μέγιστη αντοχή στη δράση, είτε πόλεις, είτε άτομα,αυτοί επικρατούν».

Έτσι μίλησε ο Περικλής στους κλονισμένους από τον πόλεμο και την επιδημία Αθηναίους.   

 

Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 14/02/2021

Εκεί που νομίζεις ότι θα πέσει η αυλαία και το «πείραμα» θα πάρει τέλος, ανακοινώνεται επίσημα μια ακόμη επόμενη πράξη. Και εκεί που νόμιζαν οι θεατές ότι θα ανοίξουν οι πύλες, η παράταση της «παράστασης» προσθέτει δυσφορία, με την ανησυχία να διεκδικεί πρώτη θέση και τον φόβο να στέκει απόμερα σιωπηλός. Ο λόγος για την πανδημία. Μια ακόμη φορά.

Το τρίτο απαγορευτικό προσγειώνει τον ρομαντισμό των εύκολων λύσεων και των αυτόματων απαντήσεων, όπως αυτό διδάχθηκε στις προηγούμενες, πολιτικοκοινωνικού τύπου κρίσεις. Η πανδημία δεν προσφέρεται για άκοπη άσκηση. Συνοδεύεται η θεραπεία της από απαιτήσεις, που δοκιμάζουν έναν τρόπο σκέψης και μια φιλοσοφία πολιτικής διαχείρισης, κατά την τρέχουσα ανεπαρκή έκφραση των καιρών.

Με αφορμή τις συμπεριφορές των ανθρώπων – ριζικά διαφοροποιούμενες στην εξέλιξη του φαινομένου- και με αναφορά σε αυτές, διαπιστώνει κανείς ότι η πανδημία κωδικοποιεί την πραγματικότητά μας. Τη σχέση με την εξουσία, την αποδοχή ή την απόρριψη του ελέγχου, τη στάση απέναντι στον άλλον, την εκτίμηση εαυτού, τη συνείδηση της κοινότητας. Η κωδικοποίηση αυτή θα μπορούσε να γίνει το εγχειρίδιο κατανόησης των σύγχρονων Ελλήνων.

Μπροστά στην επίμονη απειλή της πανδημίας, η Κυβέρνηση επιχειρεί να ανταποκριθεί και, με έναν βαθμό επάρκειας ικανοποιητικό, τα καταφέρνει. Μόνο που όταν ο έλεγχος υποχωρήσει και οι πύλες ανοίξουν,  πάλι ο κίνδυνος έχει διαγραφεί και οι παλαιές συμπεριφορές επιστρέφουν. Περιορισμένη η πειστικότητα, αδύναμη η έσω πειθώ. Χρόνια τώρα αγνοήθηκε η πολιτική και θεσμική εργασία, που στηρίζει το θεμέλιο της συνύπαρξης και της συναποδοχής των κανόνων, που χτίζει τον συνεκτικό δεσμό με λόγο υψηλής πειστικότητας. Και με βάση ένα στέρεο πλέγμα επιχειρημάτων δικαίωσης, υπέρ του ατομικού και κοινού καλού, της αμοιβαιότητας στις σχέσεις.

Η διακυβέρνηση δεν είναι διακηρυκτική και διοικητική πράξη. Ή μάλλον, όσο και αν είναι αναγκαίος αυτός ο δρόμος, βρίσκεται στον αντίποδά τους. Η διακυβέρνηση είναι η οργάνωση της πορείας μιας κοινωνίας στο χρόνο. Με την μέριμνα της αντιμετώπισης των προβλημάτων του παρόντος σε προτεραιότητα, σε έναν διαρκώς επεξηγούμενο δρόμο, που διανοίγεται με τη συμμετοχή των ανθρώπων και νοείται σε μια συνθήκη σχετικής ισότητας και πρόταξης της κοινής μοίρας. Το έργο είναι πολιτικό και όχι διοικητικό.

Χωρίς αυτό το έργο να αναχθεί σε πρώτη ανάγκη, η αντιμετώπιση της πανδημίας, που το εμβόλιο θα καταστήσει δυνατή, θα καταγραφεί σαν αδιάφορο μονόπρακτο, που θα περάσει γρήγορα στη λήθη. Και αν πέσει η αυλαία, επάνω της θα διαβάσουν σε μια λέξη οι θεατές το τελευταίο μήνυμα, που οι καιροί με τρόπους παράδοξους μας στέλνουν για τη χώρα. Ανασύσταση.      

 

 

 

Πρώτη δημοσίευση www.protovoulia.gr, 06/02/2021

Περίεργες και παράδοξες συμπτώσεις στην ιστορία γίνονται αφορμές αναστοχασμού και σκέψης. Συντελεστές γόνιμου διαλόγου και δημιουργικής ανακεφαλαίωσης. Και είναι παράδοξη, σχεδόν μυστηριακή, αυτή η σύμπτωση της πανδημίας των ημερών μας με το πλήρωμα των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.

Η ιδέα ενός διεθνούς διεπιστημονικού συνεδρίου στη φάση έναρξης των δράσεων της «Πρωτοβουλίας 21» είναι κάτι περισσότερο από μια αξιοποίηση της σύμπτωσης. Είναι μια ιδέα που ξεφεύγει από κάθε θεωρητική σύλληψη και πολλαπλασιάζεται στην πράξη, δένεται άρρηκτα με τη ζωή και μιλάει για το παρόν της.

Η παράδοξη σύμπτωση και με το διεπιστημονικό συνέδριο ως παράδειγμα, μας προσανατολίζει. Στρέφει την ματιά στον ορίζοντα της εποχής και συναρμολογεί τα γεγονότα με τρόπο διαφωτιστικό. Το παρελθόν είναι εδώ, παρόν, μέσα στη ζωή που πάλλεται, δημιουργεί και πάσχει, ζυμώνεται μαζί της και γίνεται στην αδιάκοπη κίνηση, διαρκώς μεταπλασσόμενο, μέρος της.

Σε μια στιγμή που εορτάζουμε τα 200 χρόνια, η πανδημία είναι υπόμνηση της αβεβαιότητας, μια πρόσκληση συνάντησης με τον υπαρκτό κόσμο. Θυμίζει το οριακό της ανθρώπινης περίστασης, τη δύναμη του απροσδόκητου. Μαζί με την ανάγκη γα την κοινωνία διαρκούς επιμέλειας του εαυτού της. Της δημιουργίας, της καινοτομίας, της επιστημονικής γνώσης, των αποτελεσματικών αποφάσεων και πολιτικών. Μέσα στην οδυνηρή της πλευρά η πανδημία θέτει όλα τα ζητήματα της συνύπαρξης. Στην καμπή του παρόντος χρόνου συμπυκνώνεται διδακτικά μια εμπειρία, που είναι πέρα από το ίδιο το γεγονός.

Ως εστία διαλόγου, η «Πρωτοβουλία 21» θα φέρει μέσα από την ποικιλία των δράσεων, που έχουν προγραμματιστεί, έναν τρόπο συζήτησης του παρελθόντος, μια μέθοδο συνολικής συνομιλίας με την μετεπαναστατική πραγματικότητά μας, με το παρόν να διατηρεί τα πρωτεία και να ζητάει διαρκώς τον λόγο για το μέλλον.

Κάθε επέτειος είναι αφορμή. Ως εορτή, ως κοινωνία όλων με όλα, δεν είναι αγκυροβολία στο παρελθόν. Ως συγχρόνοι  Έλληνες θα συνομιλήσουμε με το μεγάλο γεγονός της Επανάστασης. Με συζήτηση στον ανοικτό ορίζοντα. Έτσι ώστε η κάθε δράση της «Πρωτοβουλίας 21» να διατηρήσει, ως κτήμα όλων, την αξία της πέραν από τον εορτασμό. Να γίνει σπόρος και καρπός.

 

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd