Εφημερίδα, ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο, 16/05/2020

 

Η οικονομική κρίση του 2009 δεν θα ξεχαστεί. Αν και η έφεση των λαών προς τη λήθη δεν θα μας προκαλούσε έκπληξη, εκείνη η εμπειρία έχει βαθιά χαραχτεί. Το απρόοπτο και αιφνίδιο σήκωσε τους ανέμους. Το ακατανόητο της οικονομικής οπισθοδρόμησης, το μη άμεσα εξηγήσιμο, προκάλεσε αναβρασμό και γέννησε ακραίες εντάσεις.

Ο κύκλος εκείνος οδήγησε σε αλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις. Το αποτέλεσμα ήταν ένας κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων, αποδυνάμωση των παραδοσιακών κομμάτων, κατακρήμνιση των μεγάλων ποσοστών, που έκρυβαν μέσα τους την αμεριμνησία του παρελθόντος.

Το σημαντικό της περιόδου δεν είναι οι εκλογικοί αριθμοί. Είναι το τσουνάμι του ανορθολογισμού, ο καταποντισμός των κανόνων της κριτικής σκέψης, ο θρίαμβος του πολιτικού τίποτα, που διεκδικούσε καθολική επιβολή.

Στο σταυροδρόμι της κρίσης δεν υπάρχουν πολλοί δρόμοι. Είναι μόνο δύο. Ή προχωράς στον δρόμο των ανορθολογικών επιλογών ή αποφασίζεις την σταθερή και πειθαρχημένη πορεία στην έρημο, με την αντοχή που προϋποθέτει το τέλος κάθε δύσκολης πορείας.

Σε εκείνο το σταυροδρόμι κέρδισε ο ανορθολογισμός. Το σύνθημα «η γη είναι επίπεδη» εορτάσθηκε στην ελπιδοφάγο πλατεία. Ο ΣΥΡΙΖΑ στην Κυβέρνηση, το α’ εξάμηνο του ’15, η αναδίπλωση, ο συμβιβασμός, νέο μνημόνιο, επιστροφή στην επιλογή της μακράς πορείας.

Την ίδια στιγμή ελάχιστες αλλαγές συντελούνται στον πυρήνα της εξουσίας, στην κρατική συγκρότηση και την δουλοκτητική φύση της. Οι ομάδες εξουσίας, προσανατολισμένες στην αυτοσυντήρησή τους, αποφεύγουν να αγγίξουν τον πυρήνα της καθυστέρησης, να προβούν σε τομές, είτε πρόκειται για το δημόσιο Σχολείο, είτε πρόκειται για την παραγωγή, είτε πρόκειται για τις προϋποθέσεις των σχέσεων με έναν κόσμο, που επικίνδυνα μπορεί, από τη μια μέρα στην άλλη, να γίνει άλλος.  Ο κορονοϊός, αιφνίδιος, ανατρεπτικός, έρχεται να μας πει πως ο κόσμος μπορεί να γίνει άλλος. Και πως μια κοινωνία πρέπει να μπορεί, να είναι έτοιμη για την μακρά πορεία.

Η διαχείριση του ζητήματος από την Κυβέρνηση δεν χωρεί κριτική. Κάθε δοκιμασία όμως κάποια στιγμή αλλάζει εαυτό. Και απομακρύνεται, μας απομακρύνει από την προηγούμενη κατάσταση. Και έρχονται οι απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας. Και  νάμαστε πάλι στο σταυροδρόμι και να πάλι μπροστά μας τα διλήμματα. Αν ο ιός υποχωρεί, η κρίση που έφερε είναι εδώ, απειλητική, θα έχει διάρκεια. Το πρώτο μέτωπο είναι της οικονομίας. Το ελληνικό κράτος  δεν διαθέτει άπειρους πόρους. Τα επιδόματα θα εξαντληθούν, η ευκαιριακή στήριξη εμπεριέχει ένα τέλος. Χιλιάδες συμπολίτες μας θα βρεθούν χωρίς εισόδημα. Η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού διδάσκει. 

Οι μέρες διδάσκουν. Μένει να δούμε, αν οι πολιτικές δυνάμεις ακούνε. Θα υπάρξουν τομές στην παραγωγή; Αλλαγές στο κράτος και την λειτουργία του; Δίκαιη αξιοποίηση πόρων και όχι η γνωστή μέριμνα για τα προστατευμένα στρώματα;

Μπροστά στις δύσκολες συνθήκες, η Αντιπολίτευση ήδη μοιάζει να δειλιάζει μπροστά στα διλήμματα. Είναι βέβαιο ότι η προηγούμενη οδός  των αδιέξοδων γοητευτικών επιλογών είναι ένας πειρασμός. Ο κάμπος της κρίσης τρέφει τα ζιζάνια. Πειρασμός και διλήμματα. Σ’ αυτά μπροστά καλείται να σταθεί η αξιωματική αντιπολίτευση, με τρόπο υπεύθυνο, τολμηρό απέναντι στον παλαιό εαυτό της.

Είναι για όλους μια ευκαιρία. Μένει να δούμε. Σε ποιο βαθμό η γνωστή πολιτική αδυναμία θα αιχμαλωτίσει τη χώρα σε έναν νέο μαρασμό ή μια αναγεννητική έμπνευση διαγράψει παραλληλισμούς και απαντήσει καινοτόμα στα νέα διλήμματα. Η διαχειριστική επανάληψη του παρελθόντος έχει εξαντλήσει τον εαυτό της.


Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 17/05/2020

 

Συνηθίζουμε να μιλάμε, σε κάθε καμπή του χρόνου, για έναν νέο κύκλο. Το «τέλος» του συναγερμού για τον ιό είναι μια τέτοια καμπή στις μέρες μας, μόνο που ο κύκλος που έχει ήδη ανοίξει δεν είναι νέος, είναι άλλος.

Κάθε «ενότητα» του χρόνου συνυφαίνεται με την προηγούμενη. Αυτό που ακολουθεί έχει πάντα μέσα του κάθε τι που προηγήθηκε. Ο άλλος κύκλος που έχουμε εισέλθει διαφέρει ριζικά.  Ορίζεται από έναν «προνομιούχο» παράγοντα. Τον θάνατο ή την απειλή του. Όλα μπορεί να ανατραπούν. Τώρα γνωρίζουμε καλύτερα, ότι όσο και αν θέλουμε να ξεφύγουμε από την πραγματικότητα, αυτή θα μας επαναφέρει στα όριά μας.

Άλλος κύκλος, νέα περίσταση. Μπροστά σε αυτή τη νέα συνθήκη βρισκόμαστε όλοι, με την απαίτηση της ατομικής ευθύνης δεδομένη, με πρώτη όμως την ευθύνη των πολιτικών δυνάμεων, σε αυτόν τον ριζικά άλλο κύκλο του χρόνου.

Δεν είναι κακό να επαναλαμβάνουμε ότι η Κυβέρνηση ανταποκρίθηκε υποδειγματικά στην αιφνίδια απειλή. Ο δημόσιος έπαινος έχει παιδαγωγική αξία. Προτρέπει και ενθαρρύνει. Σε μια στιγμή μάλιστα που η ίδια η Κυβέρνηση καλείται να αντιληφθεί, να μιλήσει, να επεξηγήσει με ειλικρίνεια, χωρίς  πολιτικές φοβίες, για τα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις αυτού του άλλου κύκλου.

Η νέα μέθοδος, αυτή είναι η ευθύνη της Κυβέρνησης. Και η νέα μέθοδος θα αναπτυχθεί γύρω από μια νέα εμπιστοσύνη. Αυτή θα κριθεί από την αντιμετώπιση του προβλήματος της οικονομίας, την προστασία της εργασίας, τη δίκαιη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων, και τη μεταρρύθμιση στο κράτος, τις αλλαγές στον πυρήνα του και την αμφισβήτηση της δουλοκτητικής φύσης του.

Εκεί που είναι εύκολες οι διακηρύξεις, εκεί κατοικεί και η υπονόμευσή τους. Μια νέα επικοινωνία, που φέρνει στο φως τις ανάγκες και τις δυσκολίες της εποχής, που μιλάει για τα εμπόδια και τα υπογραμμίζει, θα έλθει να στηρίξει την αναγκαία εμπιστοσύνη, τόσο χρήσιμη για την ερχόμενη πρωτόγνωρη φάση.

Η στάση της Αντιπολίτευσης στη σύντομη περίοδο της απομόνωσης προλέγει ίσως μια αλλαγή των μεθόδων της. Θα ήταν ευκταίο. Κυρίως για την αξιωματική αντιπολίτευση, που είναι λογικό να συνομιλεί με τον πειρασμό των παλαιών τρόπων της, δείχνοντας όμως ενδιαφέρουσα αντοχή, που ίσως την κάνει ήδη άλλη, καθώς συνειδητοποιεί τις αλλαγές που έχουν συντελεσθεί και τις ανάγκες επεξήγησης και ερμηνείας που τις συνοδεύουν.

Ο άλλος κύκλος έχει διάπλατα ανοίξει. Ανάμεσα στον κόσμο που κυκλοφορεί στις πλατείες, κυκλοφορεί και η παράσταση της προηγούμενης εποχής. Είναι ευκαιρία των πολιτικών δυνάμεων να γκρεμίσουν το φάντασμά της. Διαφορετικά ο επικίνδυνος πυρήνας του άλλου κύκλου θα μονοπωλήσει το «παιχνίδι».

 




Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 03/05/2020

Οι μέρες προσφέρονται για ανακεφαλαίωση. Και υποχρεωτικά την καλούν. Η προγραμματισμένη έξοδος από την απομόνωση και η λεπτομερής οργάνωση της συνάντησης με τη νέα πραγματικότητα συνοδεύονται από μια ανακεφαλαίωση. Ρητά ή άρρητα.

Τα πράγματα έχουν πάρει νέα τροπή και νέο δρόμο. Η αιφνίδια διαταραχή του καθημερινού βίου είναι κάτι περισσότερο από την ανατροπή μιας μηχανικής επανάληψης. Είμαστε αλλού. Ούτε επάνοδος στο παρελθόν νοείται, ούτε βεβαιότητα για την πορεία υπάρχει. Όλα μετέωρα.

Μέσα στη θολή αυτή ατμόσφαιρα και καθώς τραβιέται η κουρτίνα που την παραλάσσει, διαβάζεται από την αρχή το οικείο αλλά και ριζικά πια νέο σκηνικό. Εικόνες, πρόσωπα, λέξεις, διαρθρώνονται μέσα από μια νέα συνόψιση της πραγματικότητας. Το νέο υλικό κυλάει ήδη στην κοίτη του ποταμού.

Η ανακεφαλαίωση των ημερών αυτών δεν είναι συνήθης απολογισμός. Δεν είναι αποτίμηση και τοποθέτηση στο σκονισμένο ράφι της εμπειρίας. Είναι μια ανάκληση του συνόλου των πρόσφατων ατομικών και συλλογικών βιωμάτων. Είναι μια νέα επεξεργασία, υπό το φως του κινδύνου του  απρόοπτου, μια νέα κωδικοποίηση του άμεσου κόσμου, μαζί και μια νέα χρήση του.

Η χώρα αυτή συναντήθηκε με πολλά αδιέξοδα. Άλλα πραγματικά, άλλα κατασκευασμένα. Και οι άνθρωποι βρέθηκαν με ακουμπισμένο το πρόσωπο στον υψηλό τοίχο τους. Και άλλοτε αναδιπλώθηκαν διαλεκτικά, άλλοτε διάλεξαν την τυφλή σύγκρουση. Η ανακεφαλαίωση ξαναδιαβάζει τα αδιέξοδα. Και αρνείται την ενιαία και αδιατάρακτη τάξη των πραγμάτων. Γίνεται μέσα από την «ταλαιπωρία» κατανοητό ότι όλα μεταπίπτουν εύκολα από  μια κατάσταση σε άλλη. Τίποτα δεν ριζώνει κάπου για πάντα.

Έτσι η ανακεφαλαίωση είναι μια διαγραφή του ελκυστικού δογματισμού και της άκαμπτης φύσης του. Αυτό που δεν καταφέρνει η θεωρία, έρχεται η ζωή να το αναιρέσει και να το φωτίσει. Αυτό που δογματικά έχει προδιαγραφεί, δεν ισχύει. Το αύριο έχει μέσα του τον απρόβλεπτο εαυτό του. Ένα διαρκές νέο ζύγισμα της περίστασής μας είναι κάθε φορά αναγκαίο.

Από τον συγκερασμό της σημερινής εντυπωσιακά έκτακτης εμπειρίας και της προηγούμενης σταθερής κατάστασης, προκύπτει ένα απόσταγμα γνώσης, που είναι πιο κοντά στη ρευστή και εύθραυστη φύση των πραγμάτων. Αν είναι έτσι, πρόκειται για μια νέα ισορροπία. Μέσα της καλούνται οι πολιτικές δυνάμεις, όχι μόνο η Κυβέρνηση, να επιχειρήσουν και να διατυπώσουν τη δική τους ανακεφαλαίωση. Και να μιλήσουν για το ρευστό κόσμο μας. Τις δυνατότητες και τα όριά μας. Η Αντιπολίτευση – κατανοητή η αμηχανία της – θα μπορούσε να εμπλουτίσει με τον δικό της λόγο τη συντελούμενη ανακεφαλαίωση. Η σωτήρια προσγείωση μας υποχρεώνει να ζυγίζουμε στο εξής τα πράγματα με τα ανθρώπινα σταθμά και μέτρα.

 

Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 10/05/2020

Καλοκαίρι. Ήδη ο Μάιος έφερε το καλοκαίρι. Η περιορισμένη άρση των μέτρων άνοιξε διάπλατα τις πύλες. Δεν είναι μια πρώτη άρνηση του φόβου και του θανάτου αυτή η ορμητική έξοδος. Είναι μια διάθεση οριστικής απόδρασης και φυγής από έναν εγκλεισμό, που έφερε αιφνίδια ανατροπή σε προγραμματισμούς και σχέδια. Η εποχή εμπρός, θυμίζει όλες τις εποχές που εργάζονται για το θέρος, την πιο ανοιχτή, την πιο ανεμπόδιστη και ελεύθερη. Με το καλοκαίρι στην άκρη του χεριού, ο χρόνος μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια και μια μελλοντική θέση εντός του γεμίζει την πεζότητα του καθημερινού με την καυτή γοητεία της.

**

Παρατηρήθηκε  πειθαρχία. Και στη γενική εκδοχή της και στις εικόνες της παράστασης, που επιμελώς διοργανώθηκε.Η πειθαρχία είναι ζωτική ανάγκη από τα πρώτα ανθρώπινα βήματα. Η τυφλή συμμόρφωση στις γραμμές και στις τάξεις είναι προϋπόθεση επιβίωσης , συνοχής και αντοχής στο χρόνο και τις τακτικές ή αιφνίδιες δοκιμασίες.  Η πειθαρχία της ανάγκης προσκρούει στην απειθαρχία του ενός. Ο εαυτός αυτοκράτωρ αμφισβητεί και παραβιάζει ιερούς κανόνες και ανθρώπινες νόρμες. Φαντάζεται ένα καλοκαίρι χωρίς εμπόδια και περιορισμούς.

**

Οι συντάξεις θα απονέμονται σύντομα ψηφιακά. Αυτή είναι μια καλή είδηση των  ημερών. Επαναλαμβανόμενοι ύμνοι στους απόμαχους, προς τους οποίους – λέει – οφείλεται αναγνώριση και σεβασμός. Η καθυστέρηση ως τώρα ήταν  μια άσκηση για να εμπεδοθεί η ισχύς της εξουσίας, που μπορεί να επιταχύνει αλλά και να καθυστερεί, να ανοίγει τις πύλες αλλά και να κλείνει την έξοδο. Στο επίκεντρο οι συντάξεις, είτε ως ευμάρεια, είτε ως στέρηση, διεκδικούν να σφραγίσουν τον παρατεταμένο εκσυγχρονισμό σε αναμονή.

**

Ο φόβος συνοδεύει την ύπαρξη και κάθε διαβεβαίωση  για το μέλλον ακούγεται ανακουφιστική. Δεν θα απαντηθεί το ερώτημα, αν ο φόβος καθόρισε τη στάση των πολλών στην καραντίνα, αν μόνο αυτός εγγυήθηκε τη συμμόρφωση και  την ασφαλή πορεία. Ακούγονται ευχάριστα τα λόγια για τον «ώριμο λαό». Μπροστά όλες οι ευκαιρίες επιβεβαίωσης. Τα τροχαία και οι νεκροί που θα αφήσουν πίσω τους, η ένταση του ενδιαφέροντος για την αξία της ζωής , το φως που θα πέσει επάνω τους, θα μας ανακαλέσουν στην πραγματική κατάστασή μας.

**

Η άγονη πολιτική συζήτηση θα έλθει – φοβάμαι – να απλωθεί σαν πυκνή σκόνη πάνω στους γνώριμους σταθερούς τόπους. Από το φόβο του θανάτου μπορεί να συναντηθούμε με το φόβο της αλλαγής και από την ανησυχία  κάθε μεταβολής, να μεριμνήσουμε επιμελώς για την επιστροφή στον πυρήνα των αδιατάρακτων πρϋποθέσεων ενός τύπου εξουσίας. Αδιάφοροι  παρατηρούν οι προνομιούχοι κοινωνοί της.

 





Εφημερίδα, ΤΟ ΒΗΜΑ, 26/04/2020

Όλες οι κρίσεις στην ιστορία, όπως αυτή η μεγάλη υγειονομική των ημερών μας, προκαλούν ρωγμές στο οικοδόμημα. Μικρές ή μεγάλες, όπως οι ελαφρές ή ισχυρές σεισμικές δονήσεις.

Τώρα που η πραγματικότητα μοιάζει να αφομοιώνεται και ο εντυπωσιασμός και ο φόβος των πρώτων ημερών να υποχωρεί, γίνονται στον απόηχο της δόνησης ευδιάκριτες οι ρωγμές και αισθητό το ψυχρό ρεύμα που μέσα τους διέρχεται.

Ρωγμές στην πεποίθηση της εδραιωμένης παντοδυναμίας. Η πίστη στην επιστήμη και την τεχνική  έθρεψε τη φαντασία του απρόσβλητου και την αυτοπεποίθηση του άτρωτου. Η ρωγμή γίνεται όριο. Και επαναφέρει και την επιστήμη σε αυτό που η ίδια τόσο καλά γνωρίζει. Στο κάθε φορά όριό της. Από το οποίο ξεκινάει τη νέα αναζήτηση και τη νέα αναμέτρηση.

Ρωγμές στα αυτονόητα. Ο πολυπρόσωπος κόσμος των αυτονοήτων έχει κλονιστεί. Το δεδομένο και απλό, δεν είναι ούτε δεδομένο, ούτε απλό. Από την ελευθερία μετακίνησης, μέχρι την κατά βούληση απόλαυση του διαθέσιμου ελεύθερου χρόνου. Το αιφνίδιο της ανατροπής είναι μια διαγραφή της μηχανικής επανάληψης. Η ανάμνηση θα εμποδίσει την επιστροφή της.

Ρωγμές στο ύφος επιβολής. Οι νέες συνθήκες καλούν σε μια νέα σχέση Κυβέρνησης και πολιτών. Το γνωστό ύφος κατεξουσίασης απορρίπτεται αυτόματα. Το πρόβλημα ξεπερνάει τις δυνατότητες της παραδοσιακής διαχείρισης. Ένας νέος τρόπος  κερδίζει έδαφος και κάνει τα σταθερά βήματά του εκεί που άνοιξε η δόνηση το δρόμο.

Ρωγμές στην παλαιού τύπου ιδεολογικοποίηση. Η απειλή συγκεκριμένη, ο θάνατος ορατός. Η άμεση αντιμετώπιση προηγείται, το επείγον του θετικού αποτελέσματος αδιαμαρτύρητα επιστρατεύει ανθρώπους και πόρους. Η κοινότητα κερδίζει καταλυτικά απέναντι σε κάθε ιδεολογική ανάγνωσή της.

Ρωγμές στην ανευθυνότητα. Αν χθες διαθέταμε την πολυτέλεια μιας ανευθυνότητας, σήμερα αυτή έχει διαγραφεί. Είναι αδιάφορο αν ο φόβος έφερε την ευθύνη. Και είναι πια πολύτιμη εμπειρία για το αύριο αύτη η ρωγμή. Αν παραμείνει ανοιχτή, θα μείνει και ζωογόνα.

Ρωγμές στην τυφλή σύγκρουση. Ηχούσαν θεωρητικές στο παρελθόν οι επικρίσεις στην τυφλή πολιτική σύγκρουση. Η επίκληση ενότητας στα θεμελιώδη δεν αρκούσε. Η ένταση του προβλήματος έθεσε  χωρίς πολλά λόγια τα όρια. Τίποτα δεν έχει να προσφέρει η άγονη σύγκρουση. Η κοινότητα είναι πάνω από  επί μέρους εκφραστές της.

Ρωγμές στη μέθοδο. Στη συνολική μέθοδο ύπαρξης ενός κόσμου, που πίστεψε πολύ στον εαυτό του. Σχεδόν μεταφυσικά. Από τη θεωρητική κατανόηση, μέχρι την υλική εκδοχή του. Ο χρόνος θα δείξει, αν μετά τη δόνηση,  μετά από τόσες και τόσες ρωγμές, το σώμα της παλαιάς μεθόδου πετύχει να ανασυσταθεί, θεραπεύοντας το τραύμα. Ή νέα μέθοδος αναζητηθεί.

DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd